Wolno. Erika Velicka

Wystawa jest prezentacją instalacji artystycznej autorstwa Eryki Velickiej. 

Historia i koncepcja projektu

Erika Velická przyjechała do Opola latem 2026 roku w ramach rezydencji artystycznej "Terra Incognita". Prezentowana w galerii wystawa jest podsumowaniem jej artystycznych poszukiwań.
Śląsk Opolski jest rodzajem „ziemi nieodkrytej”. Regionem pozbawionym spektakularnych krajobrazów i zabytków o ogólnopolskiej rozpoznawalności, rzadko obecnym na mapach najważniejszych atrakcji turystycznych kraju. Ta pozornie nieodkryta ziemia otworzyła przed artystką ścieżki prowadzące w głąb lokalnej historii. Pozwoliła dostrzec zależności między rozwojem cywilizacji a przyrodą, jej zasobami i sposobami, w jaki człowiek wykorzystuje zajmowaną przestrzeń, ale też szuka w niej przyjemności i odpoczynku.

Przed milionami lat obszar dzisiejszego Opola znajdował się pod wodami płytkiego morza. Pozostały po nim osady wapienne, które w XIX wieku stały się źródłem gospodarczego rozwoju miasta. Miejscowy surowiec okazał się „białym złotem”. Powstawały cementownie, przybywało miejsc pracy, nowych zabudowań i przemysłowej infrastruktury. Miasto, którego życie dotąd skupiało się wokół historycznego centrum, pochłaniało kolejne obszary. Przemysł przynosił dobrobyt, ale wraz z jego rozwojem rosła potrzeba odpoczynku od ciężkiej pracy i ucieczki od powietrza przesyconego cementowym pyłem.

Wraz z rozbudową przemysłu i wielkich osiedli mieszkaniowych w XX wieku coraz większego znaczenia nabierały ogrody działkowe. Uprawa warzyw i owoców łączyła się w nich z rekreacją, potrzebą prywatności i bliskości przyrody. Niewielki domek, kilka grządek, drzewa owocowe, stół ustawiony w cieniu. Ta skromna przestrzeń dawała poczucie swobody i niezależności. Z dużego domu wychodziliśmy do małego, z miasta do ogrodu, z przestrzeni wspólnej do własnej. Wracaliśmy do ziemi, ale już nie po to, by wydobywać z niej bogactwa. Chcieliśmy ją uprawiać, pielęgnować i po prostu przy niej być.

W Opolu liczne ogrody działkowe zajmują tereny dawnych przedmieść. Wraz z rozrastaniem się miasta niektóre z nich znalazły się blisko centrum, stając się naturalną częścią krajobrazu. Dziś wydają się oczywistymi sąsiadami zabytkowych kamienic i wysokich bloków mieszkalnych. Ich obecność przypomina jednak o dawnych granicach miasta i kolejnych etapach jego rozwoju.

W swojej instalacji Erika Velická splata te dwie historie. W przestrzeni galerii umieszcza domek działkowy, który stopniowo wypełnia wapienne kruszywo. Materiał związany z przemysłową historią Opola wkracza do miejsca stworzonego z potrzeby odpoczynku.

Opole wciąż negocjuje swoją pozycję  między potrzebą rozwoju a pragnieniem odpoczynku, między gospodarczym wykorzystaniem ziemi a chęcią zachowania jej dla siebie. To, przed czym uciekamy, okazuje się częścią tej samej historii, którą sami nieustannie tworzymy.

• kuratorka: Agnieszka Dela-Kropiowska
• oprawa graficzna: Anna Cieśla
   

Informacje o artystce

Erika Velická jest artystką i pedagożką, tworzącą na pograniczu rzeźby i instalacji przestrzennej. Pracując z takimi materiałami jak beton, metal czy glina, nadaje formę emocjom i konfliktom związanym z konkretnym miejscem. Przestrzeń postrzega jako dynamiczny rezultat relacji międzyludzkich.

Wiele projektów realizuje w ścisłej współpracy z innymi artystkami, łącząc indywidualne języki twórcze we wspólną formę wizualną.

Jej prace znajdują się w kolekcji EPO1 w Trutnovie, a także w przestrzeni Szpitala Bubeneč w Pradze, gdzie zrealizowała stałą instalację plenerową. Brała udział w wystawach zbiorowych, m.in. podczas 14. Biennale w Szanghaju (2023), międzynarodowego festiwalu Donumenta w Ratyzbonie (2025), a także w Galerii TIC w Brnie i City Surfer Office.

Od 2024 roku wspólnie z Davidem Feslem prowadzi pracownię Rzeźba 1 na Akademii Sztuk Pięknych w Pradze. Równocześnie realizuje studia doktoranckie na Wydziale Sztuk Pięknych Politechniki w Brnie (FaVU VUT).

Česká verze

Erika Velická přijela do Opole v létě roku 2026 v rámci uměleckého rezidenčního programu Terra Incognita. Výstava Wolno je vyústěním jejího uměleckého průzkumu.

V koncepci tohoto rezidenčního cyklu představuje Opolské Slezsko jakousi „neobjevenou zemi“. Region bez spektakulárních krajin a památek celostátního významu, který se jen zřídka objevuje na mapách nejvýznamnějších turistických atrakcí Polska.

Tato zdánlivě neobjevená země otevřela umělkyni cesty vedoucí do hlubin místní historie. Umožnila jí rozpoznat souvislosti mezi rozvojem civilizace a přírodou, jejími zdroji i způsoby, jakými člověk využívá prostor, který obývá, ale také v něm hledá potěšení a odpočinek.

Před miliony let se území dnešního Opole nacházelo pod hladinou mělkého moře. Zůstaly po něm vápencové usazeniny, které se v 19. století staly zdrojem hospodářského rozvoje města. Místní surovina se ukázala být „bílým zlatem“. Vznikaly cementárny, přibývala pracovní místa, nové budovy i průmyslová infrastruktura. Město, jehož život se do té doby soustředil kolem historického centra, pohlcovalo další území. Průmysl přinášel prosperitu, ale s jeho rozvojem rostla také potřeba odpočinku od těžké práce a úniku před vzduchem prosyceným prachem. S rozšiřováním průmyslu a výstavbou rozsáhlých obytných sídlišť ve 20. století nabývaly stále většího významu zahrádkářské kolonie. Pěstování zeleniny a ovoce se v nich spojovalo s rekreací, potřebou soukromí a blízkosti přírody.

Malý zahradní domek, několik záhonů, ovocné stromy, stůl postavený ve stínu. Tento skromný prostor poskytoval pocit svobody a nezávislosti. Z velkého domu jsme odcházeli do malého, z města do zahrady, ze společného prostoru do vlastního. Vraceli jsme se k půdě, ale už ne proto, abychom z ní dobývali bohatství. Chtěli jsme ji obdělávat, pečovat o ni a jednoduše být v její blízkosti.

V Opole zabírají četné zahrádkářské kolonie území někdejších předměstí. Jak se město rozrůstalo, některé z nich se ocitly v blízkosti centra a staly se přirozenou součástí městské krajiny. Dnes působí jako samozřejmí sousedé historických činžovních domů a vysokých obytných paneláků. Jejich přítomnost však připomíná někdejší hranice města a jednotlivé etapy jeho vývoje.

Ve své instalaci Erika Velická proplétá tyto dva příběhy. Do prostoru galerie umisťuje zahrádkářskou chatku, kterou postupně zaplňuje vápencové kamenivo. Materiál spojený s průmyslovou historií Opole proniká do místa vytvořeného z potřeby odpočinku.

Opole stále vyjednává své postavení mezi potřebou rozvoje a touhou po odpočinku, mezi hospodářským využíváním půdy a přáním uchovat si ji pro sebe. To, před čím utíkáme, se ukazuje jako součást stejného příběhu, který sami neustále vytváříme.

To, před čím utíkáme, se ukazuje být součástí téhož příběhu, který sami nepřetržitě vytváříme.

Erika Velická je umělkyně a pedagožka tvořící na pomezí sochy a prostorové instalace. V materiálech jako beton, kov nebo hlína zachycuje emoce a konflikty vázané na konkrétní místo. Prostor vnímá jako dynamický výsledek mezilidských vztahů. Řadu projektů vytváří v úzké spolupráci s dalšími autorkami, kde se jednotlivé rukopisy prolínají ve sdílený vizuální výraz. Její tvorba je zastoupena ve sbírce EPO1 v Trutnově či ve stálé venkovní instalaci v areálu Nemocnice Bubeneč v Praze. Skupinově se představila na 14. Šanghajském bienále (2023), mezinárodním festivalu Donumenta v Regensburgu (2025), v Galerii TIC v Brně nebo v City Surfer Office. Od roku 2024 vede společně s Davidem Feslem ateliér Socha 1 na Akademii výtvarných umění v Praze a současně je doktorandkou na FaVU VUT v Brně.