Spotkanie architektoniczne
Zapraszamy w ostatnią środę miesiąca do Urban Labu na rozmowy i wykłady o architekturze.
Sztuka znikania – architektura dyskretna w obiektach zabytkowych na przykładzie windy w Muzeum w Nysie
wykład Kamili Wilk, architektki
„Znikająca architektura” (architektura dyskretna) to strategia projektowa polegająca na wprowadzaniu nowych, w pełni funkcjonalnych obiektów do przestrzeni zabytkowej w taki sposób, aby były niemal niewidoczne. Nowa interwencja ma działać, służyć użytkownikom i odpowiadać na współczesne potrzeby, ale jednocześnie nie dominować wizualnie nad historycznym otoczeniem. To sztuka balansowania między obecnością a powściągliwością – architektura jest „tu”, tylko nie krzyczy.
W praktyce architektura znikania oznacza m.in.:
- dyskretną formę dopasowaną do kontekstu,
- neutralną kolorystykę i materiały,
- wykorzystanie powierzchni odbijających (np. luster), które „wchłaniają” obiekt w przestrzeń,
- minimalną ingerencję w istniejące struktury i elewacje,
- projektowanie nowych punktów widokowych, które wzbogacają percepcję zabytku, nie zakłócając jego odbioru.
Ta koncepcja pozwala na wprowadzenie współczesnych funkcji do obiektów historycznych bez naruszania ich wartości estetycznych i kulturowych. Dzięki temu powstaje dialog między nowoczesnością a przeszłością: obiekt staje się niemal niewidoczny dla oka, ale w pełni użyteczny dla użytkownika.
Przykład: lustrzana winda w Muzeum Powiatowym w Nysie
Jednym z najbardziej czytelnych przykładów architektury dyskretnej jest lustrzana winda w Muzeum Powiatowym w Nysie, mieszczącym się w barokowym pałacu biskupim. Projekt powstał pod koniec 2018 roku jako odpowiedź na potrzebę dostępności – tak, aby osoby z niepełnosprawnością mogły swobodnie korzystać z przestrzeni muzeum.
Historia realizacji
Choć projekt został opracowany w 2018 roku, nie został od razu zrealizowany z powodu braku funduszy i zmian administracyjnych. Dopiero w 2022 roku podjęto decyzję o wykonaniu inwestycji, co wymagało aktualizacji dokumentacji do obowiązujących przepisów oraz przeprowadzenia prac konserwatorskich. W trakcie budowy pojawiały się liczne trudności związane ze specyfiką zabytku (m.in. nierówne mury, ukryte zamurowania, pękające tynki), a część pierwotnych elementów wyposażenia nie została ostatecznie zrealizowana. Mimo to winda została oddana do użytku w 2023 roku, a w 2024 roku przeszła próbę powodzi, pozostając sprawna i funkcjonalna.
Architektura dyskretna w praktyce
Winda w Nysie spełnia wszystkie cechy architektury znikania: działa użytkowo, integruje się z historycznym dziedzińcem dzięki lustrzanej powierzchni i neutralnym rozwiązaniom formalnym, a dodatkowo tworzy nowe jakości przestrzenne w postaci świeżych punktów widokowych. Jest współczesna, ale niekonkurencyjna wobec zabytku.
Podsumowanie
Architektura znikania to sztuka projektowania obecności, która nie dominuje. Pokazuje, że nowoczesne rozwiązania – nawet tak wyraziste technologicznie jak winda – mogą funkcjonować w zabytkowej przestrzeni z szacunkiem, lekkością i inteligencją. Przykład z Nysy udowadnia, że „niewidoczność” nie oznacza braku znaczenia: przeciwnie, może być jednym z najbardziej świadomych gestów architektonicznych.